zmiana ta
Zmiana ta nastąpiła, kiedy ostatni raz powróciły lodowce. Pozostał do zrobienia krok tak mały, że wystarczył jakikolwiek skromny bodziec. Być może w pewnych miejscach klimat wymusił zmianę trybu życia wskutek zagrożenia głodem, w innych nowe ziemie oferowały nowe możliwości. A kiedy raz już podjęto niewielkie nawet działanie, praktycznie zamknięto drogę odwrotu od ludnych osiedli i upraw dających obfite zbiory. Były jednak i niepowodzenia: od czasów upadku Starego Państwa w Egipcie, około 2160 roku p.n.e., można zauważyć powtarzające się zaburzenia w egipskim rolnictwie. Przez 170 lat nie zbudowano żadnych nowych wielkich budowli w kraju wielkich piramid. Czyżby poziom wody w Nilu był niski.podstawowych zbóż pszenicy, kukurydzy, ryżu, jęczmienia, sorga opanowano w pełni w różnych częściach świata mniej więcej w tym samym czasie.